امامت در پرتو قرآن و سنت

امامت در پرتو قرآن و سنت

حقیقت شرعیه بودن واژۀ «ولی» در لسان شارع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 سطح چهار امامت تطبیقی مرکز تخصصی امام‌شناسی و عضو پیوسته انجمن علمی امامت حوزه، قم، ایران.
2 استاد سطوح عالی حوزۀ علمیه و عضو هیئت مدیره انجمن علمی امامت حوزه، قم، ایران.
چکیده
مباحث الفاظ و معانی واژگان از دیرباز تاکنون مورد بحث اندیشمندان اسلام قرار گرفته است. باتوجه به اینکه یکی از منابع مهم در فهم دین «نقل» میباشد، کشف معانی واژگانی که در قرآن و روایات بهکار رفته است، سهم فراوانی در درک خواستههای شارع ایفا میکند. متکلم در بیان خود ناگزیر است که وجوه معنای واژگانی و شیوۀ استفاده از واژه را مدنظر قرار دهد و شارع هم از این قاعده مستثنا نیست. یکی از واژگان پرکاربرد در آیات و روایات، واژۀ «ولی» است. فهم معنای این واژه و چگونگی استعمال آن در کلام شارع، میتواند نقش مهمی در فهم چندین آیه و روایت خصوصا ادلهای که پیرامون امامت امیرالمؤمنین علیهم السلام مورد استناد قرار میگیرند، ایفا نماید. این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی و بررسی موارد استعمال این واژه در متون اصیل دینی، درصدد اثبات حقیقت شرعیه شدن واژۀ ولی در معنای «اولویت در تصرف» و «سرپرستی» است. برای اثبات این مهم نیاز به بررسی آیات و روایات و ادب عرب در زمان شارع محسوس است و اگر حقیقت شرعیه بودن این واژه ثابت شود، حمل نخستین آن در کلام شارع، بر همین معنا قرار خواهد گرفت؛ مگر اینکه با قرینه از این معنا منصرف شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

1

نویسندگان English

Seyyed Hasan Mousavi asl 1
HamidReza Mohammadi 2
1 Level 4 scholar of the Institute of Imam Studies/researcher of the Imamate and Wilayat Research Center
2 Professor of Qom Seminary. Professor of the Institute of Imam Studies
چکیده English

1

کلیدواژه‌ها English

1
ابن ابی‌شیبه، ابوبکر، کتاب الأیمان، محمد ناصر الدین الألبانی، بی‌جا: المکتب الاسلامی، 1983م.
ابن امیر حاج، محمد بن محمد، التقریر والتحبیر، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1403ق.
ابن‌حزم، علی بن أحمد بن سعید، الإحکام فی أصول الأحکام، أحمد محمد شاکر، بیروت: دار الآفاق الجدیدة، بی‌تا.
ابن‌فارس، محمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، هارون و عبدالسلام محمد، قم: مکتبة الاعلام الاسلامی، 1404ق.
ابن‌قیم جوزی، محمد بن ابی‌بکر،  إعلام الموقعین عن رب العالمین، محمد عبدالسلام ابراهیم، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1411ق.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، 1414ق.
ازهرى، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1421ق.
اصفهانی نجفی، محمدتقی، هدایة المسترشدین، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1284ش.
امینی، عبدالحسین، الغدیر فى الکتاب و السنة و الادب‏، قم: مرکز الغدیر، 1416ق.
ایروانی، باقر، کفایة الاصول فی اسلوبها الثانی، نجف اشرف: مؤسسة احیاء التراث الشیعة، 1429ق.
آمدی، علی بن محمد، الإحکام فی اصول الأحکام، عبدالرزاق عفیفی، دمشق - بیروت: المکتب الإسلامی، 1402ق.
بخاری، علاءالدین، کشف الأسرار شرح أصول البزدوی، بی‌جا: دار الکتاب الإسلامی، بی‌تا.
بصری، ابوالحسین محمد بن علی، المعتمد فی اصول الفقه، خلیل المیس، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1403ق.
ثعلبى، احمد بن محمد، الکشف و البیان، ابن‌عاشور ابى‌محمد، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1422ق.
جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح‏، بیروت: دار العلم للملایین، 1376ق.
حازمی، أحمد بن عمر بن مساعد، شرح قواعد الأصول و معاقد الفصول، مکتبه شامله نسخه 51/3.
رشتی، حبیب‌الله، بدائع الافکار، قم: مؤسسۀ آل البیت، 1312ق.
زجاجی، عبدالرحمن بن اسحاق، اشتقاق أسماء الله، د. عبدالحسین المبارک، بی‌جا: مؤسسة الرسالة، 1406ق.
زرکشی، محمد بن عبدالله بن بهادر، البحر المحیط فی اصول الفقه، بی‌جا: دارالکتبی، 1414ق.
زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتاب العربی، 1407ق.
شافعی، ابوعبدالله محمد بن ادریس، المسند، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1400ق.
شیرازی، محمدحسن، تقریرات فی اصول الفقه، قم: اللجنة العلمیة للمؤتمر، 1418ق.
صالحی شامی، محمد بن یوسف، سبل الهدی والرشاد فی سیرة خیر العباد و ذکر فضائله و اعلام نبوته وأفعاله وأحواله فی المبدأ والمعاد، شیخ عادل أحمد عبدالموجود - شیخ علی‌محمد معوض، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1414ق.
طباطبایی حکیم، محمد سعید، الکافی فی اصول الفقه، بیروت: دارالهلال، 1428ق.
طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة، 1412ق.
عثمان، محمود حامد، القاموس المبین فی اصطلاحات الاصولیین، ریاض: دار الزاحم، 1423ق.
عراقی، ابوزرعه احمد بن عبدالرحیم، الغیث الهامع شرح جمع الجوامع، محمد تامر حجازی، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1425ق.
فخر رازی، محمد بن عمر، المحصول، دکتر طه جابر فیاض العلوانی، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1418ق.
ـــــــــــــــــــــــــــ، مفاتیح الغیب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1420ق.
فراهیدى، خلیل بن احمد، العین، قم: نشر هجرت، 1409ق.
قاضی ابوبکر باقلانی، محمد بن الطیب، التقریب و الإرشاد، عبدالحمید بن علی أبوزنید، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1418ق.
قرافی، احمد بن ادریس، نفائس الأصول فی شرح المحصول، عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بی‌جا: مکتبة نزار مصطفى الباز، 1416ق.
قرطبی، مکی بن ابی‌طالب، الهدایة إلی بلوغ النهایة فی علم معانی القرآن و تفسیره، و أحکامه، و جمل من فنون علومه، بی‌جا: جامعة الشارقة، 1429ق.
قرطبی، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، علی محمد البجاوی، بیروت: دار الجیل، 1412ق.
کلوذانی، محفوظ بن احمد، التمهید فی اصول الفقه، مفید محمد أبوعمشة و محمد بن علی بن ابراهیم، بی‌جا: مرکز البحث العلمی وإحیاء التراث الإسلامی-جامعة أمّ‌القرى، دار المدنی للطباعة والنشر والتوزیع، 1406ق.
کلینى، محمد بن یعقوب‏، کافی، علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1407ق.
کورانی، احمد بن اسماعیل، الدرر اللوامع فی شرح جمع الجوامع، سعید بن غالب کامل، المدینة المنورة: الجامعة الإسلامیة، 1429ق.
لکهنوی، میر سید حامد حسین‏، عبقات الأنوار فی إمامة الأئمة الأطهار، اصفهان: کتابخانۀ امیرالمؤمنین، 1366ش.
محمود، عبدالرحمن عبدالمنعم، معجم المصطلحات والألفاظ الفقهیة، بی‌جا: دارالفضیلة، بی‌تا.
مروزى، منصور بن محمد، قواطع الأدلة فی الأصول، محمدحسن اسماعیل الشافعی، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1418ق.
مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، قم: اسماعیلیان، 1375ش.
نسائی، أحمد بن شعیب، السنن الکبری، حسن عبدالمنعم شلبی، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1421ق.
هیتمی، احمد بن محمد بن علی بن حجر، الصواعق المحرقة على أهل الرفض والضلال والزندقة، عبدالرحمن بن عبد الله الترکی، کامل محمد الخراط، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1417ق.