امامت در پرتو قرآن و سنت

امامت در پرتو قرآن و سنت

رویکرد عالمان شیعه در رویارویی با جریان‏های اصلاح ‏طلبی دینی معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران.
چکیده
هم‌زمان با شکل‌گیری پویش‌های روشنفکری و رویارویی سنت و مدرنیته در سده‌های اخیر، پای تجددخواهی به آموزه‌های دینی نیز باز شد. گروهی که از دستیابی به عوامل اصلی عقب‌ماندگی جوامع اسلامی ناتوان بودند، دین و مذهب را اصلی‌ترین مانع پیشرفت مسلمانان قلمداد کردند. تمرکز این جریان در ایران، بر اصلاح دکترین شیعی بود و نظریه‌پردازان آن، روایت مشهور امامیه از تعالیم دینی را زیر سؤال می‌بردند. این جریان که به عنوان «وهابیت درون‌شیعی» یا «سلفی‌گری ایرانی» نامیده می‌شود، با زیر پاگذاشتن خط و مرزهای استنباط دینی و نادیده‌گرفتن اقوال و آرای دانشمندان امامیه، قرائت متفاوتی از گزاره‌های دین ارائه کرده و مخالفت با ساختارهای مذهبی را در دستور کار خود قرار دادند. تأثیرپذیری از وهابیت، قرآن‌بسندگی و فاصله‌گرفتن از مرجعیت علمی روحانیت، از مهم‌ترین شاخصه‌های این جریان است. توحید و امامت نیز از اصلی‌ترین حوزه‌هایی است که این جریان به انکار باورهای اصیل شیعی در موضوعات آن پرداخته‌اند. در این پژوهش، رویکرد عالمان شیعه در رویارویی با این جریان به صورت تحلیلی مطالعه می‌شود. بسامد تحقیق بر مواجهۀ عالمان در سه حوزۀ تشکیل جبهۀ یکپارچه، مقابلۀ علمی و عملی گواهی می‌دهد. در هر دو سوی میدان، چهره‌های شاخصی قرار گرفته‌اند که ضرورت آگاهی از این جریان و واکاوی شیوه‌های رویارویی با آنان را دو چندان می‌نمایاند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

1

نویسنده English

Rasool Chegini
f
چکیده English

1

کلیدواژه‌ها English

1
اکبری، محمد رضا، و دیگران (1395ش)، «روش بهره گیری از روایات در تفسیر الفرقان»، حسنا، ش28، ص43-60.
برقعی، ابوالفضل، (بی‌تا) (الف)، سوانح الایام در زندگانی، بی‌جا: قابل دستیابی در تارنمای کتابخانه عقیده.
ـــــــــــــــــ، (بی‌تا) (ب)، عرض اخبار اصول بر قرآن و عقول، بی‌جا: قابل دستیابی در تارنمای کتابخانه عقیده.
بلاغی، سید عبدالحجت، (1327ش)، تذکره عرفاء، تهران: مظاهری.
جبرئیلی، محمدصفر، (1391ش)، سیری در تفکر کلامی معاصر، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
جعفریان، رسول، (1383ش)، جریان‌ها وسازمان‌های مذهبی - سیاسی ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
ـــــــــــــــــ، (بی‌تا)، حیدرعلی قلمداران و دیدگاه او در باب حکومت اسلامی، بی‌جا: تارنمای کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران، بروزرسانی مورخ 16/1/1384.
ـــــــــــــــــ، (1398ش)، علی‌اکبر حَکَمی‌زاده در چهار پرده، تهران: نشر مورخ.
جمعی از دانشوران (1361ش)، یادنامه علامه طباطبایی، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
چگینی، رسول، (1396ش)، جریان‌شناسی سلفی‌گری ایرانی، قم: سفیر سلامت.
چهاردهی، نورالدین، (1363ش)، وهابیت و ریشه‌های آن، تهران: فتحی.
حسینی طباطبایی، مصطفی، (بی‌تا) (الف)، آیا سجده بر غیر زمین جایز است؟، بی‌جا: تارنمای کتابخانه عقیده.
ـــــــــــــــــــــــــــــ، (بی‌تا) (ب)، راهی به سوی وحدت اسلامی، بی‌جا: تارنمای کتابخانه عقیده.
حکمی‌زاده، علی‌اکبر، (1322ش)، «اسرار هزارساله»، نشریۀ پرچم، ش12.
حیدری، سید کمال، (1438ق)، مفاصل الإصلاح فی الفکر الشیعی، بغداد: مؤسسه الامام الجواد؟ع؟.
خان‌محمدی، یوسف، (1392ش)، تفسیر سیاسی قرآن در ایران معاصر، قم: پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی.
خسروشاهی، هادی، (1375ش)، فداییان اسلام، تاریخ، اندیشه و عملکرد، تهران: انتشارات اطلاعات.
خمینی، سید روح‌الله، (1390ق)، تحریر الوسیلة، نجف: دار الکتب العلمیة.
ــــــــــــــــــــــ، (1379ش)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی؟رح؟.
رضا خانی، محمد، و دیگران، (1398ش)، «بازپژوهی تطبیقی جایگاه سنّت در تفسیر قرآن به قرآن با تأکید بر تفسیر المیزان و الفرقان»، تفسیر پژوهی، ش11، ص89-115.
سروش، عبدالکریم و دیگران، (بی‌تا)، سنت و سکولاریسم، تهران: صراط.
شریعت سنگلجی، رضاقلی، (1345ق)، توحید عبادت، تهران: دانش.
شمیم، علی‌اصغر، (1384ش)، ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران: مدبر.
طالبوف، عبدالرحیم، (بی‌تا)، مسالک المحسنین، به همت محمد رمضانی، تهران: چاپخانه کلماله خاور.
غرویان، محسن و میرشهرکی، عبدالصمد، (1379ش)، «نگاهی به اندیشه اصلاح‌طلبی»، فصلنامۀ معرفت، ش38، ص104-110.
فراتی، عبدالوهاب، (1395ش)، گونه‌شناسی فکری - سیاسی حوزه علمیه قم، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق)، الکافی، مصحح:‌ على‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
لک‌زایی، نجف، (1383ش)، سیر تطوّر تفکر سیاسی امام خمینی؟رح؟، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
معزی، علیرضا (1391ش)، «روشنفکری دینی و مسئلۀ تعریف»، فصلنامۀ نقد دینی، سال اول، ش1، منتشر شده در سایت: www.naqdedini.org/139903-07
مقدمی شهیدانی، سهراب، (1394ش)، «نهضت نواندیشی دینی؛ از تجددخواهی تا تجدیدنظرطلبی دینی»، نشریۀ پانزده خرداد، ش46، ص41-68.
ملک‌زاده، مهدی، (1383ش)، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، تهران: نشر سخن.
منصوری، پروین، (1384ش)، تاریخ شفاهی کانون نشر حقایق اسلام، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
نبوی رضوی، مقداد (1390ش)، «نگاهی تحلیلی به تکاپوهای فکری شریعت سنگلجی»، امامت‌پژوهی، ش4، ص249-271.
نعیمی، اشکان، (1399ش)، «تأملی در شاخص‌های فقه قرآنی دکتر صادق تهرانی»، قرآن، فقه و حقوق اسلامی، ش13، ص7-26.
وحدت، فرزین، (1382ش)، رویارویی فکری ایرانیان با مدرنیت، ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران: ققنوس.