امامت در پرتو قرآن و سنت

امامت در پرتو قرآن و سنت

نگاهی نو به براهین هم‏پوشانی حجیت قرآن و سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته سطح چهار امامت تبیینی، مرکز تخصصی امام‌شناسی، انجمن علمی امامت حوزه، قم، ایران.
چکیده
گفتگو دربارهٔ پیوند میان قرآن و سنت از مسائل دامنهدار و از موضوعات مورد توجه دانشمندان در طول دورهها بوده است. قرآن کریم به عنوان منبع دستیابی به معارف دین، مورد پذیرش است، اما در گسترۀ حجیت و کشف مراد از آیات، با دیدگاهها و روشهای گوناگونی روبهرو هستیم. بر پایهٔ نگرگاه همپوشانی حجیت، رابطهای دوسویه میان قرآن و سنت در دریافت معلومات از آن دو وجود دارد. کتاب الهی بخشی از آیاتش در معنادهی به سنت نیازمند است؛ همانگونه که سنت در معنابخشی درست، محتاج قرآن است. در این پژوهش، دلایل نظریۀ مختار با محوریت قرآن، یعنی نیازمندی قرآن به سنت در حجیت آیات پیگیری میشود. بر پایۀ این نظرگاه ضروری است به جهت دستیابی به تفسیر صحیح و دقیق از آیات، به سنت مراجعه شود. تبیین جایگاه امام در کشف مرادات از کلام الهی، دلیل دیگری است که اهمیت بحث از همپوشانی را روشن میکند. بررسی براهین این نظریه با روش توصیفی - تحلیلی، مقایسهای و تطبیق دادههای روشی حاصل از مطالعات، صورت میگیرد و بایستگی رجوع به سنت در دستیابی به مراد جدی از آیات را نمایان میکند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

1

نویسنده English

Seyed Hasan Siadati
1
چکیده English

1

کلیدواژه‌ها English

1
* قرآن کریم.
آهنگران، محمدرسول، (۱۳۸۵ش)، «بررسی اصطلاح حجت یا حجیت در علم اصول»، پژوهش‌های دینی، ش۵، ص۱۳۷-۱۵۱.
ابن‌بابویه، محمد بن علی، (۱۴۰۳ق)، معانی الأخبار، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ــــــــــــــــــــــــــ، (۱۴۱۳ق)، من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۹۵)، کمال الدین و تمام النعمة، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ابن‌حجر هیتمی، احمد، (۱۴۱۷ق)، الصواعق المحرقة علی أهل الرفض و الضلال و الزندقة، لبنان: مؤسسة الرسالة.
ابن‌فارس، احمد، (۱۴۰۴ق)، معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
ابن‌قولویه، جعفر بن محمد، (۱۳۵۶ق)، کامل الزیارات، نجف اشرف: دار المرتضویة.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم، (۱۴۱۴ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
اربلی، علی بن عیسی، (۱۳۸۱ش)، کشف الغمّة فی معرفة الأئمة، تبریز: بنی‌هاشمی.
 ازهری، محمد بن احمد، (۱۴۲۱ق)، تهذیب اللغة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
استرآبادی، محمدامین، (۱۴۲۶ق)، الفوائد المدنیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
اصفهانی، محمدحسین، (۱۴۲۹ق)، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، بیروت: مؤسسة آل البیت؟عهم؟ لإحیاء التراث.
الهی‌بخش، خادم حسین، (۱۴۲۱ق)، دراسات فی الفرق القرآنیون و شبهاتهم حول السنّة، طائف: مکتبة الصدیق.
انصاری، مرتضی، (۱۴۱۶ق)، فرائد الاُصول، قم: النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
بحرانی، سید هاشم، (۱۴۲۲ق)، غایة المرام و حجّة الخصام، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
بخاری، محمد بن اسماعیل، (۱۴۲۲ق)، صحیح البخاری، تحقیق محمد الناصر، دار طوق النجاة.
تبریزی، موسی، (۱۳۶۹ش)، أوثق الوسائل فی شرح الرسائل، قم: کتبی نجفی.
جدیدی‌نژاد، محمدرضا، (۱۳۸۲ش)، معجم مصطلحات الرجال و الدرایة، قم: دار الحدیث.
جوهری، اسماعیل بن حماد، (۱۳۷۶ق)، الصحاح، بیروت: دار العلم للملایین.
حر عاملی، محمد بن حسن، (۱۴۰۹ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم: مؤسسة آل البیت؟عهم؟.
 حکیم، سید محمدحسن، (۱۳۹۷ش)، «همسانی مفهوم پایۀ حجت در لغت با قرآن و دانش‌های اسلامی»، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، ش۳، ص۹-۲۵.
حمصی رازی، سدیدالدین، (۱۴۱۲ق)، المنقذ من التقلید، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
 ذهبی، شمس‌الدین، (۱۴۱۹ق)، تذکرة الحفّاظ، بیروت: دار الکتب العلمیة.
رازی، فخرالدین، (۱۹۸۶م)، الأربعین فی اُصول الدین، قاهره: مکتبة الکلیات الأزهریة.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (۱۴۱۲ق)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
رجبی، محمود، (۱۳۸۳ش)، روش تفسیر قرآن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
رحیمیان، علیرضا، (۱۳۹۹ش)، مسئلۀ حجیت قرآن (تبیین هم‌بستگی حجیت آیات الهی و سنت نبوی)، تهران: دلیل ما.
سبحانی، محمدتقی و افضلی، سید محمدمهدی، (۱۳۹۲ش)، «حجیت متشابک منابع معرفت در فهم و تبیین آموزه‌های اعتقادی»، تحقیقات کلامی، ش۲، ص۷-۲۷.
سجادی، جعفر، (۱۳۷۳ش)، فرهنگ معارف اسلامی، تهران: کومش.
سجستانی، ابوداود، (1430ق)، سنن أبی‌داود، تحقیق شعیب الأرنؤوط و محمد کامل بللی، بیروت: دار الرسالة العالمیة.
سید مرتضی و نعمانی، محمد بن ابراهیم (۱۴۲۸ق)، رسالة المحکم و المتشابه (وهی قطعة من تفسیر النعمانی)، تحقیق عبدالحسین غریفی، مشهد: آستان قدس رضوی.
 سید مرتضی، (۱۴۱۱ق)، الذخیرة فی علم الکلام، تحقیق احمد حسینی شکوری، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.
ــــــــــــــ، (۱۴۰۷ق)، الشافی فی الإمامة، تحقیق عبدالزهراء حسینی، تهران: مؤسسة الصادق؟ع؟.
شهیدی‌پور، محمدتقی، (۱۳۹۱ش)، درس خارج اصول، جلسۀ ۸۰۶.
صفار، محمد بن حسن، (۱۴۰۴ق)، بصائر الدرجات، تحقیق محسن کوچه‌باغی، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
صنعانی، محمد بن اسماعیل، (۱۴۳۲ق)، التنویر شرح الجامع الصغیر، ریاض: مکتبة دار الإسلام.
طباطبایی، سید محمدحسین، (۱۳۸۸ش)، قرآن در اسلام، قم: بوستان کتاب.
ــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۴۱۷ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین.
طبرسی، احمد بن علی، (۱۴۰۳ق)، الاحتجاج علی أهل اللجاج، مشهد: نشر مرتضی.
عمید، حسن، (۱۳۶۴ش)، فرهنگ عمید، تهران: امیرکبیر.
فاضل مقداد، (۱۴۲۲ق)، اللوامع الإلهیة فی المباحث الکلامیة، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم.
فیض کاشانی، محمدمحسن، (۱۴۱۵ق)، تفسیر الصافی، تهران: مکتبة الصدر.
قاری، علی بن محمد، (۱۴۲۲ق)، مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح، بیروت: دار الفکر.
قاضی عبدالجبار، (بی‌تا)، المغنی فی أبواب التوحید و العدل، تحقیق محمود محمد قاسم، بی‌جا: بی‌نا.
کاشف الغطاء، جعفر، (۱۲۲۸ش)، کشف الغطاء عن مبهمات شریعة الغراء، اصفهان: مهدوی.
کلینی، محمد بن یعقوب، (۱۴۰۷ق)، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
لاهیجی، حسن بن عبدالرزاق، (۱۳۸۷ش)، شمع الیقین و آیینه دین، تهران: نشر سایه.
ماحوزی بحرانی، سلیمان، (۱۴۱۷ق)، الأربعون حدیثا فی إثبات إمامة أمیرالمؤمنین؟ع؟، ایران: مهدی الرجائی.
مازندرانی، محمدصالح، (۱۳۸۲ش)، شرح الکافی (الاُصول و الروضة)، تهران: المکتبة الإسلامیة.
مجلسی، محمدباقر، (۱۴۰۳ق)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ـــــــــــــــــــــ، (۱۴۰۴ق)، مراة العقول فی شرح أخبار آل الرسول؟ص؟، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمدتقی، (۱۴۰۶ق)، روضة المتقین، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور.
مصطفوی، حسن، (۱۴۳۰ق)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت: دار الکتب العلمیّة.
مظفر، محمدرضا، (۱۴۲۷ق)، المنطق، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
ــــــــــــــــــ، (۱۴۳۰ق)، أصول الفقه، قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
ملکی میانجی، محمدباقر، (۱۳۹۳ش)، نفحات من علوم القرآن، مشهد: نشر ولایت.
موحدی، عبدالعلی، (۱۳۹۸ش)، هم‌بستگی قرآن و عترت (نگاهی به جایگاه سنت، در کنار قرآن)، قم: انتشارات امامت اهل بیت؟عهم؟.
نایینی، محمدحسین، (۱۳۷۶ش)، فوائد الاُصول، قم: جماعة المدرّسین فی الحوزة العلمیة.
نصیری، علی و محمدحسین، (۱۳۹۲ش)، «مصداق‌شناسی آیۀ و «من عنده علم الکتاب»»، فصلنامۀ امامت‌پژوهی، ش۱۱، ص۹-۳۷.
نصیری، علی، (۱۳۸۵ش)، رابطه متقابل کتاب و سنت، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ولایی، عیسی، (۱۳۸۷ش)، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، تهران: نشر نی.