امامت در پرتو قرآن و سنت

امامت در پرتو قرآن و سنت

قالب‏ های برائت در سیرۀ اهل بیت (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری مدرسی تاریخ و فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران.
2 دانش‌آموخته سطح دو حوزه علمیه قم، قم، ایران.
چکیده
واژۀ «برائت» در اصطلاح علم کلام، به بیزاری از دشمنان خداوند اطلاق میشود. برائت از دشمنان در کنار محبت نسبت به اولیای الهی، یکی از ارکان ایمان است و ایمان بدون برائت کامل نیست. برائت مفهوم وسیعی دارد و شامل لعن و سب هم میشود؛ در واقع لعن یا سب به کسی، اظهار و ابراز برائت از آن شخص و عمل اوست. این عمل در سیرۀ پیامبران امتهای گذشته نیز مشاهده میشود. قرآن کریم به مسلمانان دستور میدهد که نسبت به دشمنان برائت داشته باشند و با آنها دوستی نکنند. همچنین خداوند در قرآن کریم به وسیلۀ سب و لعن از دشمنان خود برائت میجوید. اهل بیت علیهم السلام نیز برائت را از لوازم ایمان برشمردهاند و به داشتن برائت نسبت به دشمنان، غاصبان حقشان و بدعتگذاران سفارش نمودهاند. معصومین علیهم السلام برائت خود از دشمنان را در قالبهای مختلف نشان دادهاند که به تفصیل به آن پرداخته خواهد شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

1

نویسندگان English

Mohammad Farahani 1
Ali Mahmoudi dabir 2
1 1
2 1
چکیده English

1

کلیدواژه‌ها English

1
* قرآن کریم.
* نهج البلاغه.
اباذرپور، فاطمه و خرمی، مرتضی، (1400ش)، «واکاوی دشنام در کلام معصومین؟عهم؟»، اسلام و پژوهش‌های تربیتی، سال سیزدهم، ش2، ص97-110.
ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبةالله، (1404ق)، شرح نهج البلاغة، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
ابن ابی‌زینب، محمد بن ابراهیم‏، (1397ق)، الغیبة للنعمانی‏، تحقیق علی‌اکبر غفارى، تهران: نشر صدوق‏.
ابن‌اثیر جزری، مبارک بن محمد، (1367ش)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، تحقیق محمود محمد طناحی، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏.
ابن‌اثیر، ابوالحسن على بن محمد الجزرى، (1409ق)، أسد الغابة، بیروت: دار الفکر.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1385ق)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر.
ابن‌ادریس، محمد بن احمد، (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی (و المستطرفات)، تحقیق حسن الموسوى و همکاران، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم‏.
ابن‌اعثم کوفی، محمد بن علی، (1411ق)، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت: دار الأضواء.
ابن‌بابویه، محمد بن على‏ (صدوق)، (1362ش)، الخصال، تحقیق علی‌اکبر غفارى، قم: جامعه مدرسین‏‌.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1378ش)، عیون أخبار الرضا؟ع؟‏، تحقیق مهدی لاجوردى، تهران: نشر جهان.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1395ق)، کمال الدین و تمام النعمة، تحقیق علی‌اکبر غفارى، تهران: اسلامیه‌.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1403ق)، معانی الأخبار، تحقیق علی‌اکبر غفارى، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1413ق)، من لا یحضره الفقیه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1362ش)، صفات الشیعة، تهران: اعلمی.
ابن‌شاذان، محمد بن احمد‏، (1407ق)، مائة منقبة من مناقب امیرالمؤمنین و الأئمة، تحقیق مدرسه امام مهدى؟ع؟، قم: مدرسة الإمام المهدى؟ع؟‏.
ابن‌شعبه حرانى، حسن بن على‏، (1404ق)، تحف العقول‏، تحقیق على‌اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین‏.
ابن‌شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی‏، (1379ق)، مناقب آل أبی طالب؟عهم؟، قم: علامه.
ابن‌طاوس، علی بن موسی، (1400ق)، الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف‏، تحقیق علی عاشور، قم: خیام.
ابن‌فارس، احمد بن فارس‏، (1404ق)، معجم مقاییس اللغة، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏.
ابن‌قتیبة الدینوری، ابومحمد عبدالله بن مسلم، (1410ق)، الإمامة و السیاسة المعروف بتاریخ الخلفاء، تحقیق علی شیری، بیروت: دارالأضواء.
ابن‌قولویه، جعفر بن محمد، (1356ش)، کامل الزیارات‏، تحقیق عبدالحسین‏ امینی، نجف: دار المرتضویة.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم‏، (1414ق)، لسان العرب‏، تحقیق جمال‌الدین میردامادى، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
ابوالصلاح الحلبى، تقى بن نجم‏، (1404ق)، تقریب المعارف، تحقیق تبریزیان (الحسون)، قم: الهادی.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ، (بی‌تا)، الکافی فی الفقه، تحقیق رضا استادی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی؟ع؟ العامة.
اخطب خوارزم، موفق بن احمد، (1423ق)، مقتل الحسین؟ع؟، قم: انوار الهدی.
استرآبادی، علی، (1409ق)، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، تحقیق: حسین استاد ولی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی‏.
اعتصامی، عبدالمجید، (1393ش)، «مسئله برائت در عصر امام سجاد؟ع؟ از اندیشه تا جریان»، فصلنامۀ امامت‌پژوهی، سال چهارم، ش13، ص185-213.
ـــــــــــــــــــــــ، (1398ش)، «مفهوم برائت و جایگاه آن در کتاب و سنت»، فصلنامۀ امامت‌پژوهی، سال هشتم، ش1، ص39-75.
ـــــــــــــــــــــــ، (1400ق)، «اندیشۀ برائت نزد اصحاب در عصر صادقین؟عهما؟»، فصلنامۀ امامت‌پژوهی، سال یازدهم، ش1، ص235-263.
ـــــــــــــــــــــــ، (1397ش)، «تطور مفهومی و مصداقی برائت در اندیشۀ شیعه در سدۀ نخستین»، رساله دکتری، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
انصاری، مرتضی، (1415ق)، کتاب المکاسب، تحقیق لجنة تحقیق تراث الشیخ الأعظم، قم: مجمع الفکر الإسلامی.
ــــــــــــــــــ، (1419ق)، فرائد الأصول، تحقیق لجنة تحقیق تراث الشیخ الأعظم، قم: مجمع الفکر الإسلامی.
بخاری، محمد بن اسماعیل، (1410ق)، ‌صحیح البخاری، قاهره: لجنة إحیاء کتب السنة.
برقى، احمد بن محمد بن خالد، (1371ق)، المحاسن، تحقیق جلال‌الدین محدث، قم: دار الکتب الإسلامیة.
بلاذری، احمد بن یحیی، (بی‌تا)، أنساب الأشراف، تحقیق محمدباقر محمودی، مصر: دار المعارف.
جمعی از نویسندگان، (1402ش)، نظام جامع موضوعات امامت، قم: نشر معارف اهل بیت الطاهرین؟عهم؟.
حر عاملى، محمد بن حسن‏، (1409ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، تحقیق مؤسسة آل البیت؟عهم؟ قم: مؤسسة آل البیت؟عهم؟‏.
حمیرى، عبدالله بن جعفر، (1413ق)، قرب الإسناد، تحقیق مؤسسة آل البیت؟عهم؟‏، قم: مؤسسة آل البیت؟عهم؟.
خزاز رازى، على بن محمد، (1401ق)، کفایة الأثر فی النصّ على الأئمة الإثنی عشر، تحقیق عبداللطیف حسینى کوه‌کمرى، قم: بیدار.
خصیبى، حسین بن حمدان‏، (1419ق)، الهدایة الکبری، بیروت: البلاغ.
سعادتی، حمید، (1395ش)، «تأملی در جواز و عدم جواز سب دشمنان اهل‌ بیت؟عهم؟»، فصلنامۀ امامت‌پژوهی، سال ششم، ش20، ص133-168.
صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد، (1414ق)، المحیط فی اللغة، تحقیق محمدحسن آل‌یاسین، بیروت: عالم الکتاب.
صفار، محمد بن حسن‏، (1404ق)، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد؟عهم؟‏، تحقیق محسن بن عباسعلی کوچه‌باغى، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
طبرسی، احمد بن على‏، (1403ق، الإحتجاج على أهل اللجاج‏، تحقیق محمدباقر خرسان، مشهد: نشر مرتضی.
طبرسی، فضل بن حسن‏، (1390ق)، إعلام الورى بأعلام الهدى‏، تهران: اسلامیه‏.
ـــــــــــــــــــــــــ، (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، تحقیق فضل‌الله یزدى طباطبایی و هاشم رسولى، تهران: ناصرخسرو.
طبرى آملى صغیر، محمد بن جریر بن رستم‏، (1413ق)، دلائل الامامة، تحقیق قسم الدراسات الإسلامیة مؤسسة البعثة، قم: بعثت.
طبرى آملى کبیر، محمد بن جریر بن رستم‏، (1415ق)، المسترشد فی إمامة علیّ بن أبی طالب؟ع؟، تحقیق احمد محمودى، قم: کوشانپور.
طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، (1387ق)، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق ابراهیم محمد أبوالفضل، بیروت: دار التراث.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1412ق)، جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى)، بیروت: دار المعرفة.
طریحی، فخرالدین بن محمد، (1375ش)، مجمع البحرین‏، تحقیق احمد حسینى اشکورى، تهران: مرتضوى‏.
طوسی، محمد بن حسن، (1407ق)، تهذیب الأحکام‏، تحقیق حسن الموسوى خرسان‏، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ـــــــــــــــــــــــــ، (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن‏، تصحیح احمد حبیب‏ عاملی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
عاملى نباطى، على من محمد، (1384ق)، الصراط المستقیم إلى مستحقی التقدیم‏، تحقیق میخائیل رمضان، نجف: المکتبة الحیدریة.
علی‌نیا خطیر، علی، (1396ش)، «واکاوی سب و لعن از دیدگاه مذاهب اسلامی»، ادیان، مذاهب و عرفان، ش34، ص103-129.
عیاشى، محمد بن مسعود، (1380ق)، تفسیر العیاشی‏، تحقیق سید هاشم رسولى محلاتى، قم: المطبعة العلمیة.
فاضل هندی اصفهانی، محمد بن حسن، (بی‌تا)، کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام، بی‌جا: بی‌نا.
فراهیدى، خلیل بن احمد، (1409ق)، کتاب العین، قم: هجرت.
فرمانیان، مهدی و صادقی کاشانی، مصطفی، (1394ش)، نگاهی به تاریخ تفکر امامیه: از آغاز تا ظهور صفویه، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
فیومى، احمد بن محمد، (1414ق)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: مؤسسه دار الهجرة.
قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، (1412ق)، ‌صحیح مسلم، تصحیح محمد فؤاد عبدالباقی، قاهره: دار الحدیث.
قمی، على بن ابراهیم، (1404ق)، تفسیر القمی، تحقیق طیب موسوى جزائرى، قم: دار الکتاب.
کراجکى، محمد بن على‏، (1410ق)، کنز الفوائد، تحقیق عبدالله نعمة، قم: دارالذخائر.
کشى، محمد بن عمر، (1409ق)، رجال الکشی - إختیار معرفة الرجال‏، تحقیق محمد بن الحسن طوسی و حسن مصطفوى، مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
کلینی، محمد بن یعقوب‏، (1407ق)، الکافی‏، تحقیق علی‌اکبر غفارى و محمد آخوندى، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
کوفى، فرات بن ابراهیم‏، (1410ق)، تفسیر، تحقیق محمد کاظم، تهران: مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی‏.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقى‏، (1403ق)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1404ق)، مراة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، تحقیق سید هاشم رسولى محلاتى، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مسعودى، على بن حسین‏، (1426ق)، اثبات الوصیة للإمام علی بن ابی‌طالب؟ع؟، قم: انصاریان.
مفید، محمد بن محمد، (1413ق)، الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، تحقیق مؤسسة آل البیت؟عهم؟‏، قم: کنگره شیخ مفید.
ــــــــــــــــــــــــ، (1413ق)، الإختصاص‏، تحقیق علی‌اکبر غفارى و محمود محرمى زرندى، قم: المؤتمر العالمى لألفیة الشیخ المفید.
ــــــــــــــــــــــــ، (1413ق)،  الجمل و النصرة لسید العترة فی حرب البصرة، تحقیق علی میرشریفى، قم: کنگره شیخ مفید.
ــــــــــــــــــــــــ، (1413ق)،  الأمالی، تحقیق حسین استادولى و علی‌اکبر غفارى، قم: کنگره شیخ مفید.
ــــــــــــــــــــــــ، (1413ق)،  المقنعة، قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر، (1371ش)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
موسوی گرمارودی، سید مرتضی، (1396ش)، «نگاهی به رجزهای اصحاب عاشورا و اهداف آنها»، فصلنامۀ سفینه، ش56، ص146-188.
النوبختی، حسن بن موسى، (1404ق)، فرق الشیعة، بیروت: دار الأضواء.
هلالى، سلیم بن قیس‏، (1405ق)، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، تحقیق محمد انصارى زنجانى خوئینى، قم: الهادى.