امامت در پرتو قرآن و سنت

امامت در پرتو قرآن و سنت

بررسی روایات نفی تفویض به امام، از نظر سندی و دلالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته سطح چهار امامت تبیینی، مرکز تخصصی امام‌شناسی، انجمن علمی امامت حوزه، قم، ایران.
2 استادیار، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
چکیده
تفویض به امام در روایات متعدد، گاه اثبات و گاهی نفی شده است. باتوجه به کاربردهای گوناگون واژۀ «تفویض»، هریک از این روایات ناظر به گونۀ خاصی از تفویض است. تفویض به امام را میتوان به چهار گونۀ استقلالی، جبری محض، مأموری محض و مأموریِ امر بینالامرینی تبیین نمود که هر گونه، خود از جهت متعلق و گستره اقسامی دارد. در میراث حدیث شیعه، روایاتی در نقد و ابطال تفویض به امام مشاهده میشود که در سه دستۀ «برائت از تفویض و مفوضه به صورت مطلق»، «نفی تفویض به جهت شرک» و «نفی تفویض استقلالی» قرار میگیرند. پس از بررسی سندی و دلالی تکتک این روایات میتوان گفت، مدافع منهج رجالی متأخرین نمیتواند برای انکار «تفویض مأموریِ امر بینالامرینی» به هیچیک از آنها تمسک نماید. اما در فقهالمعارف و در پرتوی منظومۀ معارف شیعی، همگی قابل استناد و تبیین هستند. از جهت دلالت، برخی مجملاند و بر نفی آن دلالت ندارند. اما بیشتر این روایات با استناد به شواهد متنی در مقام انکار تفویض استقلالی و مشرکانه بوده و نهتنها بر نفی تفویضِ مأموریِ امر بینالامرینی دلالتی ندارند، بلکه برخی که شهرت و اعتبار بیشتری دارند به روشنی آن را تبیین و تأیید میکنند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

1

نویسندگان English

Mohammadhasan Abdossalehi 1
Mohammad Taqi Sobhani 2
2 Assistant Professor, Research Institute of Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran.
چکیده English

1

کلیدواژه‌ها English

1
* قرآن کریم.
ابن‌بابویه، محمد بن علی (صدوق)، (1414ق)، إعتقادات الإمامیة، قم: کنگره شیخ مفید.
ــــــــــــــــــــــــــ، (1362ش)، الخصال، قم: جامعه مدرسین‏.
ــــــــــــــــــــــــــ، (1378ق)، عیون أخبار الرضا؟ع؟، تهران: جهان‏.
ــــــــــــــــــــــــــ، (1385ش)، علل الشرائع، قم: داورى‏.
ــــــــــــــــــــــــــ، (1398ق)، التوحید، قم: جامعه مدرسین.
ــــــــــــــــــــــــــ، (1406ق)، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم: دار‌الشریف الرضی.
ــــــــــــــــــــــــــ، (1413ق)، من لا یحضره الفقیه، مصحح علی‌اکبر غفاری، قم: انتشارات اسلامى‏.
ابن‌شهرآشوب، محمد بن على، (1379ق)، مناقب آل أبی طالب؟عهم؟، قم: علامه.
ابن‌غضائری، احمد بن حسین، (1364ش)، الرجال، قم: دارالحدیث.
ابن‌طاوس، على بن ‌موسى‏، (۱۴۱۷ق)، مصباح الزائر، قم: آل البیت؟عهم؟.
ابن‌مشهدى، محمد بن جعفر، (1419ق)، المزار الکبیر ، قم: جامعه مدرسین‏.
اربلى، على بن عیسى، (1381ق)، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، تبریز: بنى‌هاشمى‏.
اشعری سعد بن عبدالله، (1360ش)، المقالات و الفرق، محمدجواد مشکور، تهران: علمی و فرهنگی.
اشعرى، ابوالحسن، (1400ق)، مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین، ویسبادن: فرانس‌شتاینر.
برقى، احمد بن محمد بن خالد، (1371ق)، المحاسن، قم: دار‌الکتب الإسلامیة.
بغدادی، عبدالقاهر، (1408ق)، الفرق بین الفِرق، بیروت: الجیل.
الجوزی، عبدالرحمن بن علی، (2001م)، تلبیس ابلیس، بیروت: دار‌الفکر.
حلوانى، حسین بن محمد، (1408ق)، نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، قم: مدرسة الإمام المهدی؟عج؟‏.
حلی، حسن بن علی بن داود، (1342ش)، الرجال ابن داود، تهران: دانشگاه تهران‏.
حلى، حسن بن یوسف بن مطهر، (1411ق)، رجال العلامة الحلی، نجف: دار الذخائر.
حلى، على بن یوسف، (1408ق)، العدد القویّة لدفع المخاوف الیومیة، قم: کتابخانه آیت الله مرعشى نجفى.‏
خصیبى، حسین بن ‌حمدان، (1419ق)، الهدایة الکبرى، بیروت: البلاغ.
خویی، ابوالقاسم، (۱۳۶۹ش)، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، قم: مرکز نشر آثار الشیعة.
الرازی، فخرالدین، (1413ق‏)، اعتقادات فرق المسلمین و المشرکین‏، قاهره: مکتبة مدبولی.
راوندى، قطب‌الدین سعید بن هبةالله، (1409ق)، الخرائج و الجرائح، قم: مدرسۀ امام ‌مهدى؟عج؟.
شریف الرضی، محمد بن حسین، (1414ق)، نهج البلاغة، صبحی صالح، قم: هجرت.
صفری فروشانی، نعمت‌الله، (1387ش)، غالیان، کاوشی در جریان‌ها و برایند‌ها، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
طبرسى، احمد بن على، (1403ق)، الإحتجاج على أهل اللجاج، مشهد: نشر مرتضى‏.
طبری، محمد بن جریر بن رستم، (1413ق)، دلائل الإمامة، قم: بعثت.
 طوسی، محمد بن‌ الحسن، (1409ق)، رجال الکشی - إختیار معرفة الرجال، مشهد: دانشگاه مشهد.
ــــــــــــــــــــــــــــ، (1373ش)، رجال الطوسی‏، ترجمه جواد قیومى اصفهانى، قم: جامعة المدرسین‏.
ــــــــــــــــــــــــــــ، (1420ق)، فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنّفین و أصحاب الأصول، قم: مکتبة المحقق الطباطبائی‏.
ــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۴۱۱ق)، الغیبة، قم: دار‌المعارف الإسلامیة.
عاملى ‌نباطى، على من محمد، (1384ق)، الصراط المستقیم إلى مستحقی التقدیم، نجف: المکتبة الحیدریة.
عبدالصالحی، محمدحسن و سبحانی، محمدتقی و طباطبایی، سید محمدکاظم، (1404ق)، «گونه‌شناسی تفویض به امام، فصلنامۀ تحقیقات کلامی، سال 13، ش48.
على بن الحسین، (1374ش)، الصحیفة السجادیة، قم: الهادى‏.
فتال نیشابورى، محمد بن احمد، (1375ش)، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، قم: رضى‏.
فراهیدى، خلیل بن احمد، (1409ق)، کتاب العین، قم: هجرت‏.
فیومى، احمد بن محمد مقرى، (1414ق)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: دار‌الرضی.
قمى، على بن ابراهیم، (1404ق)، تفسیر القمی، قم: دار‌الکتاب‏.
قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، (۱۴۱۶ق)، ینابیع المودة لذوی القربى، قم: دار الأسوة للطباعة والنشر.
کلینى، محمد بن یعقوب، ( 1407ق)، الکافی، تهران: اسلامیه.
مجلسی، محمدتقی، (1406ق)، روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، قم: کوشان‌پور.
مجلسى، محمد باقر، (1403ق)، بحار الانوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏.
مدرسی طباطبایی، حسین، (1398ش)، مکتب در فرایند تکامل، هاشم ایزدپناه، تهران: کویر.
حسنی رازی، مرتضی بن داعی، (1364ش)، تبصرة العوام فی معرفة مقالات الأنام، تهران: اساطیر.
مسعودى، على بن حسین، (1384)، اثبات الوصیة، قم: انصاریان.
موسوی خویی، سید ابوالقاسم، (1368ق)، اجود التقریرات، قم: مصطفوی.
ناشئ‌اکبر، عبدالله بن محمد، (1386ش)، مسائل الإمامة، علیرضا ایمانی، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
نجاشی، احمد بن على، (1365ش)، رجال النجاشی، قم: جامعة المدرسین.‏
نعمانی، ابن ‌ابی‌زینب، (1397ق)، الغیبة، تهران: صدوق‏.
نوبختی، حسن بن موسی، (1404ق)، فرق الشیعة، بیروت: دار‌الأضواء.
نیلى، على بن عبدالکریم، (1360ش)، منتخب الأنوار المضیئة فی ذکر القائم الحجّة؟عج؟، قم: مطبعة الخیام‏.
هلالى، سلیم بن قیس، (1405ق)، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، قم: الهادی.